Al eeuwen lang worden mensen gefascineerd door de duistere kanten van het leven. De Gothic novel, gotische roman, ontleent haar griezelige sfeer aan Middeleeuwse gebouwen en taferelen, waarin de personages te maken krijgen met allerlei mysterieuze verschijnselen en angstaanjagende wezens. In onze tijd blijft die fascinatie niet beperkt tot boeken, maar heeft zich uitgebreid tot film, muziek, mode en lifestyle.

De herkomst van de Gotiek
De Goten waren een van de Germaanse stammen die er in de vierde eeuw voor zorgden dat het Romeinse Rijk instortte. In de loop van de Middeleeuwen ontwikkelden zij hun eigen, stadse cultuur met een typische bouwstijl, die vooral werd gebruikt voor kastelen en religieuze gebouwen. De schitterende Gotische kathedralen werden aanvankelijk vooral in de omgeving van Parijs gebouwd, maar later breidde de stijl zich uit tot een groot deel van West-Europa. Later werden de Goten als volk door niet al te nauwkeurige Britse historici gelijkgesteld aan Germanen. Hierdoor werden ook de Angelsaksen die zich in de Middeleeuwen in Groot-Brittannië gevestigd hadden “Goten” genoemd, hoewel zij tot een andere Germaanse stam behoorden. Vervolgens werden zij een symbool voor een wild, edel en vrijheidslievend volk dat zich verzette tegen indringers en autoriteit. Behalve in de politiek uitte de Engelse waardering voor de Goten zich vooral in de architectuur. In de achttiende eeuw lieten veel Engelse rijken Gotische gebouwen bouwen met bijbehorende landschappen. Er werden Middeleeuwse kastelen en abdijen nagebouwd, maar ook deinsde men niet terug om ruïnes te bouwen, gegarneerd met dode bomen.

Gothic novels
Tegen de achtergrond van deze mode ontstond in de tweede helft van de achttiende eeuw de Gothic novel als literair genre. De verhalen werden “Gothic” genoemd omdat ze zich afspeelden in duistere, Middeleeuwse kastelen, waarin de lotgevallen van de personages bepaald werden door het bovennatuurlijke. De eerste Gothic novel werd in 1764 geschreven door de Engelse auteur Horace Walpole. De titel was “The Castle of Otranto: A Gothic Story”. Hiermee was de toon van het genre gezet, en een paar jaar volgde Clara Reeve met “The Champion of Virtue: A Gothic Story”. De schrijvers lijken geïnspireerd te zijn door de beeldende kunstenaars als William Blake en Francisco Goya, die in hun werk ruim baan gaven aan de verbeelding, demonen en angsten als onvermijdelijke tegenhanger van het rationele. Ook de zestiende eeuwse teksten van Shakespeare worden wel gezien als voorlopers van de Gothic novel. Het is overigens opvallend dat veel van de schrijvers van de Gothic novels vrouwen waren, veel meer dan in andere literaire genres. Hoe dan ook, de Gothic novel werd razend populair en bleef dat tot in de negentiende eeuw. Klassiekers als Mary Shelley's “Frankenstein”, Bram Stoker's “Dracula” en de vele griezelverhalen van Edgar Allan Poe blijven nog tot in onze tijd tot de verbeelding spreken.
De twintigste eeuw bracht nieuwe mogelijkheden voor de Gothic novel. Toen de film was uitgevonden, duurde het niet lang voordat de klassiekers werden verfilmd. De roman “Frankenstein” werd al in 1910 verfilmd en “Dracula” met de onnavolgbare Bela Lugosi in de hoofdrol in 1931. Later, in de jaren zestig, werd het genre al even populair op televisieseries. Denk daarbij aan series als “The Munsters” en “The Addams Family”. Enkele tientallen jaren later volgden series als “The X-Files” en David Lynch's soap noir “Twin Peaks”.

Gothic muziek
Het Gotische sfeertje liet in de twintigste eeuw ook de muziek niet onberoerd. Al in de zestiger jaren waren er voorlopers van het Gothic genre in de muziek, zoals Black Sabbath, Alice Cooper en Nico. Maar de doorbraak kwam pas echt aan het eind van de jaren zeventig als een positief, romantisch en filosofisch alternatief voor de Punk. Met bands als Joy Division, The Cure, The Cult, Bauhaus, the Sisters of Mercy, Christian Death en Fields of the Nephilim ontstond een zelfstandig muziekgenre, waarvan de aanhangers zich onderscheidden met passende zwarte kleding en make-up. Destijds werd deze soort muzieksoort “New Wave” genoemd, maar de duistere, onheilspellende klanken en dito teksten waren onmiskenbaar Gothic. Zo wordt het tegenwoordig dan ook genoemd, waarbij zelfs sprake is van een opleving in de vorm van een “tweede golf” rond het jaar 2000. Van Middeleeuwse kastelen en spannende spookverhalen naar mysterieuze films en onheilszwangere muziek, de mens is al eeuwenlang in de ban van het duistere, het verborgene. Welke vorm Gothic ook aan zal nemen in de toekomst, het verleden staat in ieder geval als een (spook)huis.